ب ) رودررويى متقابل علويان و خلفاى عباسى گفته شد كه اعضاى خاندان عباسى در اين اعتقاد كه خلافت اسلامى بايد متعلق به اهل بيت باشد هم داستان بودند امّا نزاع اصلى آنها از آنجا شروع شد كه عباسيان مفهوم و مصداق اهل بيت شايسته زعامت را ، به نفع خود مصادره كردند . هنگامى كه عباسيان به قدرت رسيدند از اين ديدگاه علويان كه كسب خلافت توسط عباسيان غصب حقوق سياسى آنان است ، به خوبى آگاه بودند از طرف ديگر شيرينى خلافت و رهبرى سياسى - مذهبى نيز موضوعى نبود كه به سادگى بتوان از آن چشم پوشيد . رازورمز درگيرىهاى پيوسته و متقابل سياسى ، نظامى اين دو نسل هاشمى و كوتاه نيامدن هريك از طرفين در همين نكته مىباشد . با توجه به تأثير برجسته اين تقابل در تفرق مذهبى شيعيان ، ضرورى مىنمايد به شرح مختصرى از مهم‌ترين اين شورشها كه بر ضد عباسيان و در عصر امامان به وقوع پيوست بپردازيم . « 1 » منصور نخستين خليفه‌اى بود كه فتنه اختلاف بين عباسيان و علويان را ساز كرد . « 2 » در ايام وى نخستين افراد علوى از اولاد امام حسن عليه السّلام بودند كه در برابر حكومت او قيام كردند و سرانجام به شهادت رسيدند . محمد بن عبد الله بن حسن ، معروف به « نفس زكيه » و برادرش ابراهيم از اين افراد بودند . اين خليفه پيش از قيام « محمد نفس زكيه » عبد الله محض ، پدر محمد را كه شيخ بزرگ علويان در زمان خودش بود به همراه تمام فرزندان ، برادران

--> ( 1 ) . تفصيل و گزارش جزئيات هريك از اين قيام‌ها و صاحبان آن را كه در دوران خلافت هجده خليفه عباسى از منصور ( 136 - 158 ) تا مقتدر عباسى ( 295 - 320 ) به وقوع پيوست بنگريد : به كتاب مقاتل الطالبين . ( 2 ) . سيوطى ، تاريخ الخلفاء ، ص 261 .